Żyj Zdrowo! Sport @ Szpinak

interaktywna wystawa edukacyjna
Warszawa, PAŁAC KULTURY I NAUKI
6 listopada 2008 – 30 września 2009


ŻYJ ZDROWO! SPORT I SZPINAK to nowoczesna propozycja edukacyjna skierowana do dzieci
i młodzieży szkolnej. Poprzez interaktywne instalacje wystawa prezentuje proces zachowania ludzkiego ciała w różnych warunkach, w zależności od stopnia aktywności fizycznej i diety, prezentując jak dłużej żyć, utrzymując dobrą kondycję i młody wygląd. Przedstawione stanowiska interaktywne uzmysławiają całą prawdę o ludzkim organizmie, dobrych i złych nawykach mających wpływ na jego sylwetkę i samopoczucie. Pozwala zmierzyć się z wyzwaniami, powodując przyspieszony puls i aktywując mięśnie do pracy na pełnych obrotach.

W przekonaniu twórców wystawy niezwykle istotne jest, aby wystawę zwiedzili uczniowie
w każdym wieku, wnosi ona bowiem powiew świeżości i bardzo nowoczesnej formy przekazania wiedzy istotnej nie tylko w kwestii edukacji, ale także wychowania, co może mieć przełożenie na zachowania prozdrowotne w życiu dojrzałym, a dorosłym zwiedzającym uświadomi pewne „dziecinnie proste” zasady, które przypomną o tym, że warto uczynić swoje ciało najlepszym miejscem do życia.

Prawidłowe odżywianie i aktywność fizyczna są niezbędnym czynnikiem lepszego wykonywania zadań związanych z koncentracją i pamięcią, a tym samym osiąganiem lepszych wyników w nauce. Aby uchronić dzieci i młodzież przed konsekwencjami otyłości, należy jak najszybciej podjąć takie działania, które mają na celu zmotywowanie najmłodszego pokolenia do aktywności fizycznej oraz zdrowej diety. Obowiązek kreowania prozdrowotnych zachowań spoczywa zatem na rodzicach i na nauczycielach. Wystawa ŻYJ ZDROWO! SPORT I SZPINAK jest doskonałą propozycją dla wszystkich szkół, przeprowadzenia atrakcyjnej lekcji, dzięki której dzieci i młodzież sprawdzą swoją kondycję, poznają zasady zdrowej diety i przekonają się, że zdrowy tryb życia da im lepsze zdrowie, kondycję
i samopoczucie.

Załącznik 1
ZAWARTOŚĆ WYSTAWY

Fascynująca podróż przez świat wiedzy na wystawie ŻYJ ZDROWO! SPORT I SZPINAK prowadzi przez trzy części ekspozycji: Park, Kontrolę Ciała i Kuchnię Rodzinną.

PARK
Miejscowy park, ogród, ulica, plac zabaw, boisko sportowe, las. Wszystkie te miejsca zawierają wiele atrakcyjnych, zabawnych i stanowiących wyzwanie możliwości do ćwiczeń fizycznych w plenerze. W tej części wystawy istnieje możliwość wypróbowania niektórych spośród nich i dowiedzenia się więcej na temat tego, jaki efekt wywierają one na nasze ciało.

PAS NEOPRENOWY
Pas neoprenowy stymuluje niewielkie mięśnie skoncentrowane wokół kręgosłupa
i brzucha. Mięśnie te są odpowiedzialne za utrzymanie ciała w pozycji wyprostowanej. Powinniśmy je zatem ćwiczyć, aby mieć prawidłową postawę
i uniknąć bólu pleców. Często zauważamy te niewielkie mięśnie dopiero wówczas, kiedy wykonujemy nietypowy ruch. 


DO GÓRY!
Tu można sprawdzić swoją sprawność fizyczną w podciąganiu się na rękach. Bardzo niewiele osób jest w stanie podciągnąć się jedynie przy użyciu rąk. Aby tego dokonać, siła rąk musi pokonać ciężar całego ciała. Pomogą w tym dwie ukośne ścianki, które przejmą część ciężaru ciała. Im bardziej ściana jest pionowa, tym więcej ciężaru własnego ciała trzeba unieść przy pomocy siły własnych rąk. Najłatwiejsza ze ścianek jest nachylona pod kątem 38°
w stosunku do podłogi. Większość osób jest w stanie wykonać to zadanie. Jednak kolejna ścianka jest trudniejsza, bowiem nachylona jest pod kątem 45°.


GRA W KLASY


Gra w klasy jest doskonałym ćwiczeniem, pozwalającym trenować równowagę. Nie tylko wzmacnia muskuły i poprawia kondycję, ale również pozwala ćwiczyć koordynację ruchów i równowagę. Niestety, wiele starych odmian gry w klasy zostało zapomnianych, ale próbujemy temu zaradzić, włączając dwie takie gry do wystawy.



SKOK PRZEZ KAMIEŃ
Tu można sprawdzić swoją szybkość i równowagę. Podczas skakania używamy nie tylko mięśni nóg, ale także mięśni górnej części ciała, zwłaszcza, kiedy zmieniamy kierunek, utrzymując przy tym równowagę. Podczas tego ćwiczenia szybkość, równowaga i siła uzupełniają się wzajemnie. Wiedzą
o tym gracze w piłkę nożną, badmintona i wielu innych sportowców. Ale potrzeba szybkiej reakcji występuje nie tylko w świecie sportu. Gdy na przykład jedziemy rowerem
i musimy ominąć dziurę w jezdni, powinniśmy zareagować
w ułamku sekundy. Skakanie jest bardzo dobrym ćwiczeniem. Skacząc, spalamy około sześć razy więcej energii niż siedząc przed telewizorem.

SKIPAMATIC 
Tutaj można „wskoczyć” w smukłą sylwetkę! Podczas skakania, zużywamy sześć razy więcej energii niż podczas oglądania telewizji. Mięśnie nóg potrzebują wiele energii, aby unieść ciało w powietrze. Ale potrzebujemy również energii, aby utrzymać temperaturę ciała około 37° C, a także podtrzymywać działanie serca i innych organów. Wystarczy skakać w spokojnym tempie. W rzeczywistości nie spalamy więcej energii skacząc szybciej, ponieważ krótkie, szybkie skoki podnoszą ciało na znacznie krótszy czas niż wielkie skoki. Jeśli chcemy zużyć więcej energii, lepiej jest skakać przez dłuższy okres czasu. Podczas skakania wzmacniają się mięśnie
i kości. Skakanie jest również dobrym sposobem na poprawienie ogólnej kondycji, czyli zdolności ciała do bardziej wytężonej pracy przez dłuższy okres.


ZŁAP I RZUĆ
Podczas łapania piłki, ćwiczymy koordynację pomiędzy oczami, a ruchami dłoni i ramion. Kiedy oczy widzą zbliżającą się piłkę, w ułamku sekundy mózg musi wykonać wielką ilość obliczeń: Czy potrafimy schwytać piłkę? Jak szybko się ona porusza? Jak wysoko powinniśmy podnieść ramiona i dłonie? Kiedy powinniśmy zamknąć dłonie, aby złapać piłkę? Podczas rzucania piłki, napinane są mięśnie górnej części ciała. Energia zużywana jest również podczas poruszania się, aby złapać piłkę.

SPACER PO LINIE
Spacer po linie wcale nie jest taki prosty! Za każdym razem, kiedy robimy krok, mięśnie stóp, nóg, pleców i ramion współpracują, aby utrzymać równowagę całego ciała. Lata praktyki pozwalają na jednoczesne chodzenie i mówienie, podziwianie krajobrazu i obieranie pomarańczy. Ale kiedy grunt pod stopami zostanie zastąpiony przez lód, głazy, mokrą trawę, albo linę – chodzenie przestaje być prostą sprawą. Każdy krok jest próbą równowagi i koordynacji. Konieczna staje się większa precyzja ruchów
i szybsza reakcja, gdy na chwilę tracimy równowagę.

KARUZELA ROWEROWA
Ta próba będzie prawdziwym wyzwaniem – a zwłaszcza próba utrzymania równowagi. Rower jest doskonałym środkiem transportu, a jazda nim świetnym ćwiczeniem, podczas którego spalamy do 4-5 razy tyle energii, co podczas siedzenia przed telewizorem.

BAROMETR ENERGII
Zużywamy energię przez 24 godziny na dobę – nawet podczas snu. Zużycie energii można podzielić na trzy główne kategorie. Zużywamy energię na: utrzymanie przy życiu swojego ciała, jedzenie czy poruszanie się.


SPIRALNA GRA W KLASY
Gra w klasy jest doskonałym ćwiczeniem, które pozwala trenować równowagę. Jest to ćwiczenie, które nie tylko wzmacnia muskuły i poprawia kondycję, ale również pozwala ćwiczyć koordynację ruchów i równowagę. Niestety wiele starych odmian gry w klasy zostało zapomnianych, ale próbujemy temu zaradzić włączając dwie takie gry do wystawy.



KONTROLA CIAŁA

Czy brakuje nam oddechu, gdy idziemy po schodach? Czy bolą nas mięśnie, gdy skaczemy przez kwadrans? Ile rzeczywiście wiemy na temat stanu naszego zdrowia i ciała? Dowiemy się o tym
w Kontroli Ciała. Tutaj jest okazja, aby poddać swoje ciało dokładnemu badaniu. Przy okazji wszystkie wyniki będą notowane w „Karcie Zdrowoludka”, która pokaże, w jakim stanie jest nasz organizm.

JAKA JEST TWOJA KONDYCJA?
„Wskaźnikiem kondycji” jest maksymalna ilość tlenu, jaką może wchłonąć organizm – ilość mililitrów tlenu, jaką kilogram ciała może przyjąć w ciągu jednej minuty. Niećwiczące osoby mają na ogół wskaźnik kondycji
w granicach 30-40, ale dzięki zwykłym ćwiczeniom 2-3 razy w tygodniu wskaźnik ten może się nagle zwiększyć o 10-20. Wybitni sportowcy osiągają wskaźnik kondycji dochodzący do 90. Jeśli wskaźnik kondycji jest niski, istnieje większe ryzyko rozwinięcia się takich chorób, jak cukrzyca czy choroby układu krążenia.

SPRAWDŹ CIŚNIENIE KRWI
Czy znamy poziom naszego ciśnienia krwi? W jaki sposób je się mierzy i jakie powinno mieć parametry? Ciśnienie krwi może się znacznie wahać w ciągu 24 godzin. Zwykle zwiększa się podczas aktywności fizycznej, a opada podczas odpoczynku – zwłaszcza snu. Niektórzy ludzie cierpią na zbyt wysokie ciśnienie krwi. Mogą być tego różne przyczyny: stres, palenie tytoniu, bardzo słone pokarmy, alkohol, leki czy twardnienie tętnic. Należy unikać utrzymywania się wysokiego poziomu ciśnienia krwi przez dłuższy czas. Wysokie ciśnienie obciąża bowiem serce, ponieważ musi ono ciężej pracować niż w normalnych warunkach. Wysokie ciśnienie krwi może również uszkadzać naczynia krwionośne, mózg i nerki.

CZY JESTEŚ SILNY I SZYBKI?
Bieg maratoński i sprint wykorzystują różne mięśnie. Bez tych mięśni bylibyśmy jak posągi – nieruchomi i sztywni. Wszystkie ruchy są w istocie rzeczy ruchami mięśni. Ciało posiada ponad 600 mięśni i każdy z nich składa się z wielu tysięcy włókien mięśniowych. Włókna mięśniowe mogą być albo czerwone, albo białe. Niektórzy z nas mają przewagę czerwonych włókien mięśniowych, podczas gdy inni, przewagę białych. Różnica ta jest cechą wrodzoną. Podnoszenie ciężarów rozwija bicepsy – ale trenowanie muskułów to nie tylko kwestia wyglądu. Mięśnie utrzymują szkielet w pozycji pionowej i stabilizują stawy. Ćwiczenie mięśni jest zatem dobre, nawet jeśli tylko zależy nam na sprawności podczas wykonywania codziennych czynności czy wyprostowanej sylwetce podczas siedzenia, co wymaga silnych mięśni pleców i brzucha. Przy jakiejkolwiek wadzie kręgosłupa, ćwiczenia są szczególnie ważne.
Ćwiczenie układu nerwowego
Mięśnie są sterowane przez układ nerwowy, będący swoistym centrum dowodzenia, zatem system nerwowy musi być szybki i skuteczny.


OBLICZ SWOJE ZUŻYCIE ENERGII
Im więcej poruszamy się, tym więcej zużywamy energii. Ile energii zużywamy podczas wykonywania codziennych czynności?




JAKA JEST ZAWARTOŚĆ PROCENTOWA TŁUSZCZU TWOIM CIELE?
Zawartość procentowa tłuszczu w organizmie powie wiele o tym, na ile prawidłowa jest nasza waga. Zawartość procentowa tłuszczu mówi, jak wielki udział w ciężarze ciała ma tłuszcz. Zawartość tłuszczu jest lepszym wskaźnikiem zdrowia niż sama waga ciała, bowiem dwie osoby o tej samej wadze mogą się znacznie różnić pod względem zdrowia. Jedna może mieć mało mięśni, a dużo tłuszczu, podczas gdy druga może mieć dużo mięśni i bardzo mało tłuszczu. Ta druga jest zdrowsza! Podczas ćwiczeń pozbywamy się tłuszczu, ale w tym samym czasie budujemy tkankę mięśniową. Stąd nie zawsze utrata wagi jest tak szybka, jak się tego spodziewamy. Urządzenie do mierzenia zawartości tłuszczu powie, jaką część wagi ciała stanowi tłuszcz. Wiedzę tę uzyskuje przepuszczając niewielką wiązkę prądu elektrycznego przez ciało. Tkanka mięśniowa i tłuszczowa charakteryzują się różną opornością elektryczną. Mierząc całkowitą oporność tkanki mięśniowej, można również obliczyć zawartość procentową tłuszczu w ciele.



JAKI JEST TWÓJ INDEKS MASY CIAŁA (BMI)?
Jaka powinna być waga zdrowego człowieka? Jest to waga odpowiadająca wiekowi, wzrostowi i płci. Można to obliczyć przy pomocy wskaźnika, który nazywa się indeksem BMI - Indeks Masy Ciała (ang. Body Mass Index). BMI jest międzynarodową normą dla określania problemów związanych
z nadwagą i niedowagą.
BMI = waga (kg) / wzrost (m) x wzrost (m)

Stajemy się coraz bardziej otyli!
Obecnie w Polsce na nadwagę lub otyłość cierpi 16% dziewcząt i 14% chłopców w wieku 9 lat.
W całej Unii Europejskiej 400 tysięcy dzieci rocznie zaczyna mieć problemy z otyłością, a Polska zajmuje niebezpiecznie wysoką lokatę, zaraz po Włoszech, Grecji, USA, Hiszpanii, Wielkiej Brytanii
i Francji. Wśród osób dorosłych w Polsce na nadwagę cierpi co drugi mężczyzna i 38% kobiet, co daje prawie 17 milionów osób. Dzisiaj na całym świecie jest więcej osób otyłych niż głodujących i liczba tych pierwszych stale rośnie! Zgodnie z danymi Światowej Organizacji Zdrowia, nadwaga i otyłość stanowią gwałtownie rosnące zagrożenie dla naszej cywilizacji.


ZMIERZ SWOJĄ TALIĘ
Okrągły brzuszek może skrócić życie o lata! Wysoki wynik pomiaru obwodu talii zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe i choroby nowotworowe. Zwiększenie obwodu talii tylko o 10%, oznacza o połowę większe ryzyko śmierci – tak więc sprawdzanie wagi ciała i obwodu talii są niezwykle ważne dla kontroli zdrowia.





KUCHNIA RODZINNA
Kuchnia rodzinna jest jednym z najważniejszych pomieszczeń w naszych domach, jest więc również ważną częścią wystawy ŻYJ ZDROWO! SPORT I SZPINAK. Jest to miejsce, gdzie spotykamy się, aby cieszyć się jedzeniem, które umożliwia nam pracę i zabawę. Ta część wystawy oferuje bogactwo wrażeń zmysłowych i doświadczenia
w eksperymentowaniu z jedzeniem. Warto poznać swój stosunek do jedzenia, dowiedzieć się jak wielkie na ono znaczenie jako źródło energii, niezbędnego pokarmu i doświadczenia smaku i zapachu.

PILOT O NAPĘDZIE MIĘŚNI
Ten, kto najszybciej pedałuje, decyduje o tym, jaki ogląda kanał telewizyjny! Walczymy o pilota telewizyjnego
w naszych domach. Tutaj można zwyciężyć tylko wówczas, gdy mamy dobre mięśnie nóg. Dzieci spędzają codziennie przeciętnie 2,5 godziny oglądając telewizję! To bardzo wiele czasu, podczas którego nie ruszają niczym poza palcem na pilocie. W dzisiejszych czasach ludzie często używają techniki przy wielu czynnościach, które wcześniej wykonywali sami. Ruchome schody, samochody, silnikowe kosiarki do trawy, miksery elektryczne, walizki na kółkach, piloty do urządzeń domowych – wszystkie one ułatwiają wiele czynności
w codziennym życiu. Ale sprawiają również, że stajemy się ociężali, ponieważ nie wykorzystujemy już naszych ciał w takim stopniu jak kiedyś. Być może w przyszłości gadżety techniczne będą zawierały małe czujniki ruchu, abyśmy się za bardzo nie rozleniwili.

OCZEKIWANA DŁUGOŚĆ ŻYCIA
Tutaj można prześledzić przebieg całego swojego życia. Jaki wpływ będą miały obecne zwyczaje na oczekiwaną długość życia? Zdrowie to coś więcej niż tylko zdrowe jedzenie i wykonywanie ćwiczeń. Na tym pokazie widzowie mogą prześledzić pewne osobiste czynniki, które wyrażają ogół ich nawyków zdrowotnych, a także skutki tych zachowań dla ich oczekiwanej długości życia, w porównaniu z przeciętną oczekiwaną długością życia. Wybraliśmy wyrażanie wyników w kategoriach oczekiwanej długości życia, ponieważ jest to neutralna i dobrze zdefiniowana kategoria, chociaż jakość życia jest oczywiście również istotna i niekoniecznie musi mieć związek z tym, jak długo żyjemy.

ĆWICZENIE Z KOMPUTEREM
Gry komputerowe oraz gry wideo obwinia się o to, że dzieci dzisiaj mają zbyt mało ruchu. Gry te zabierają czas przeznaczony na inne zabawy i sport. Są jednak takie akcesoria komputerowe, które umożliwiają sterowanie grą za pośrednictwem
własnego ciała („EyeToy” dla konsoli Playstation). Używa się tutaj swojego ciała jak myszy komputerowej. Ciało i komputer stają się jednością.

SPRÓBUJ I ZGADNIJ
Ludzie rozpoznają tylko pięć podstawowych smaków: kwaśny, słodki, słony, gorzki i umami. Te smaki można łączyć, aby stworzyć tysiące wrażeń smakowych. Smak poznajemy dzięki komórkom naszego języka - kubkom smakowym. Nasz zmysł smaku to jednak tylko część sposobu, w jaki odczuwamy smaki. Reszta pochodzi
z zapachu pożywienia, konsystencji (twarde/ miękkie), dźwięku podczas jedzenia i wyglądu.


SEKRET KUCHARZA zdrowa żywność nie musi być mdła. Nieprawdą jest, że aby potrawa lepiej smakowała, należy ją posolić, dodać masła lub zabielić śmietaną. Można użyć mniej tłuszczu, dodając w zamian czegoś kwaśnego, słodkiego, słonego, gorzkiego lub ostrego, co nada jej dobry i pełny smak. Odkrycia tego dokonano, analizując najzdrowsze kuchnie świata: meksykańską i tajską. Zdrowa żywność, z odpowiednią zawartością energetyczną, jest ważna przy zwalczaniu otyłości. Kucharze mawiają, że dobry smak zależy także od konsystencji potrawy. Potrzebujemy zarówno czegoś twardego i chrupkiego do żucia, jak
i czegoś miękkiego, aby związać całość!

JAKA TO PRZYPRAWA?
Istnieje wiele przypraw i ziół o różnych aromatach. Przyprawy i zioła mogą pochodzić z różnych części rośliny: jej kory (cynamon), liści (tymianek), korzeni (imbir), pręcików (szafran) lub kwiatów (kminek). Mają też różne zapachy. Jeśli używamy silnych przypraw, możemy przygotować potrawę o dobrym smaku przy użyciu niewielkiej ilości tłuszczu. Zioła, takie jak: tymianek, rozmaryn i bazylia, zawierają wiele substancji zapobiegających nowotworom. Substancje aromatyczne
w przyprawach są uwalniane z potraw i trafiają do nosa poprzez zapach albo smak. Zapachy łączą się z komórkami węchowymi, skąd wysyłane są sygnały do części mózgu odpowiedzialnej za zmysł węchu. W naszych mózgach zmysł ten jest ściśle związany z emocjami i z pamięcią.

CZY WIESZ CO I JAK JESZ?
Jaka jest nasza wiedza na temat żywności, którą jemy? Polecamy sprawdzenie swojej wiedzy w quizie. Zostanie zadanych osiem pytań. Każde z nich ma trzy odpowiedzi do wyboru.


PODANO DO STOŁU!
Podajemy osiem zaleceń dietetycznych:
1. Zjadaj 6 porcji owoców i warzyw dziennie. (UWAGA: 1 porcja warzyw
i owoców to średniej wielkości owoc lub warzywo (jabłko, marchewka) lub kilka mniejszych sztuk (truskawki, czereśnie, winogrona). To także
1 miseczka sałatki lub szklanka soku.
2. Kilka razy w tygodniu jedz ryby i produkty rybne.
3. Codziennie jedz ziemniaki, ryż lub makaron oraz chleb razowy.
4. Ogranicz spożycie słodyczy, ciastek i napojów słodzonych.
5. Zmniejsz spożycie tłuszczów – szczególnie w produktach mlecznych
i mięsie.
6. Utrzymuj urozmaiconą dietę i prawidłową wagę.
7. Pij dużo wody!
8. Bądź aktywny fizycznie – przez co najmniej 30 minut dziennie.


MNÓSTWO ENERGII
Tutaj można sprawdzić, czy nasze odżywianie wiąże się ze zdrową dystrybucją energii. Żywność jest paliwem organizmu. Zawiera cztery różne typy składników pokarmowych, które organizm może przekształcić
w energię: tłuszcze, węglowodany, białka i alkohol. Nie wszystkie one dostarczają takiej samej ilości energii. Gdy dostaną się do organizmu, są przekształcane w następujący sposób: 1 g węglowodanów = 17 kJ,
1 g tłuszczu = 37 kJ, 1 g białka = 17 kJ, (1 g alkoholu = 30 kJ).


BAR SMAKU
Bar smaku to pokazowa kuchnia z eksperymentami w dziedzinie zapachów
i smaków oraz przygotowywanie potraw wraz z objaśnieniami. Można też sprawdzić, czy jesteśmy SUPERDEGUSTATORAMI.